Aardig debuut, maar overschat

24-maart-2018 | Categorie: Literatuur, Roman

De avond is ongemak – Marieke Lucas Rijneveld – Atlas Contact – 270 blz.

Het boek was nog maar net uit, of de lovende recensies stroomden al binnen. Het romandebuut (eerder schreef Rijneveld de bekroonde dichtbundel Kalfsvlies) werd meteen vergeleken met de debuten van Wolkers en Reve. Het werd gekozen tot Boek van de maand bij DWDD. Nogal wat verwachtingen werden gewekt, maar die verwachtingen maakt het boek niet waar. De avond is ongemak is een aardig debuut, maar geen literair meesterwerk, want het rammelt op tal van punten. Die mankementen kunnen grotendeels worden toegeschreven aan de redactie. Een goede redacteur haalt niet alleen de (taal)fouten uit een manuscript, maar moet een debuterend auteur ook een beetje beschermen tegen zichzelf. Met wat schaven en schrappen – vreemde metaforen eruit – was het een stuk beter geworden.

Hoofdpersonage in De avond is ongemak is Jas, een meisje van twaalf dat na de dood van haar oudste broer Matthies, die tijdens het schaatsen verdrinkt in een wak, haar jas aanhoudt. De zeer gelovige ouders kunnen hun verdriet niet uiten en vormen vanaf dat moment een kille muur in het boerengezin. Vader gaat op in zijn werk op het land, in de stal en met de koeien. Moeder kwijnt weg, eet weinig en laat haar verdriet nooit openlijk zien. Hoogstens zien de kinderen per ongeluk haar rug wel eens schokken.
De kinderen Jas, Hanna en Obbe proberen op hun eigen wijze het verdriet te verwerken. Jas, die ook nogal worstelt met haar identiteit, volgen we in al haar handelingen en gedachten. Een echt plot ontbeert het boek, maar dat is op zich niet zo erg. Ook plotloze romans kunnen heel boeiend zijn. Het verhaal moet het hebben van het bloemrijke taalgebruik en de vele metaforen. Een boek kan hierdoor heel goed leesbaar en meeslepend zijn, maar juist in de metaforen gaat het nogal eens mis.

Lippen van moeder zijn twee parende naaktslakken, strobalen worden vergeleken met groene zeepblokken, een tong is een vaargeul in de mond en zo zijn genoeg voorbeelden te noemen die gewoon geen hout snijden. Als je geen goede metafoor weet te bedenken, kun je die beter weglaten.
Er zijn ook dingen die niet kloppen of niet aannemelijk zijn. Jas prikt een punaise in haar navel en die blijft daar maandenlang zitten. Ze kan niet poepen, dus duwt haar vader met een vinger groene zeep in haar poepgat, maar dat helpt niet, want de verstopping houdt maanden (!) aan. Aan de ene kant is Jas heel naïef, zo gelooft ze er Joodse onderduikers in de kelder zitten en voert ze de twee padden die ze op haar kamer houdt allerlei dingen die een pad nooit zou eten. Aan de andere kant is ze heel wijs en denkt en zegt ze dingen die alleen een volwassene zou kunnen denken of zeggen.

In de tweede helft van het boek lijkt het gezin te worden bezocht door alle plagen van Egypte. Er volgt een opeenvolging van pijnlijke situaties. Het wordt een wrede en genadeloze wereld waarin Rijneveld Jas laat leven en het verhaal wordt er niet geloofwaardiger op. De conclusie kan dan ook niet anders zijn dan dat dit boek nogal is overschat. Jammer, want het succes legt misschien een onnodige druk op de schouders van de schrijfster. Ik heb het gevoel dat veel recensenten heel graag een nieuwe literaire ster willen ontdekken en dus maar al te gauw het label ‘meesterwerk’ op dit aardige debuut plakten. In potentie is Marieke Lucas Rijneveld een goede literaire schrijfster, maar ze is er met De avond is ongemak nog niet.

Pieter Feller

Pin It

1 Reactie

  • Ik was voorzichtig nieuwsgierig naar dit debuut, maar dat is na vandaag wel minder geworden. Ij bent de tweede die niet onverdeeld positief is.

Boek van de Week

Psychologische zustermoord

Categorie: Boek van de week, Thrillers & Spanning

Kleine zus – Isabel Ashdown – Vertaling Sabine Mutsaers – Boekerij – 354 blz. Isabel Ashdown is geboren in Londen en groeide op aan de zuidkust van Engeland. Met haar debuut won ze de Mail…

Boek van de week archief

17-augustus-2018 | Lees verder | Reageer!