Auschwitz en reïncarnatie boeiend verbonden

3-augustus-2019 | Categorie: Roman

Het zal nooit voorbij zijn – Tanja Huissoon – Paris Books – 232 blz.

De Holocaust vond voornamelijk plaats in Auschwitz, een verzameling van concentratiekampen rond de gelijknamige Poolse stad. Zo waren er Auschwitz I, het basiskamp, Auschwitz II-Birkenau, het vernietigingskamp (1,1 miljoen slachtoffers), Auschwitz III-Monowitz, een werkkamp en nog een aantal kleinere kampen.

De eerste verhaallijn speelt zich af in Birkenau vanaf 1 juni 1944. Sara Lebowski is in een zware afdeling terechtgekomen, Kamp Mexico. Ze was met ouders en broertje Aäron vanuit Polen naar Budapest gevlucht. Ze is zo onverstandig, ondanks de waarschuwingen van haar vader, de straat Kazinczy uta in te lopen. Ze wordt bij de synagoge ‘betrapt’ door een soldaat. Hier begaat ze haar tweede onvoorzichtigheid door, in plaats van valse, haar echte naam en adres aan hem te geven. Dezelfde avond wordt ze gearresteerd en op transport gesteld.

Sara wordt door een SS’er betrapt als ze ongeoorloofd naar de deur van haar barak loopt. Tot haar grote verwondering wordt ze niet door hem gestraft, maar teruggestuurd. De SS’er, Hauptsturmführer (vergelijkbaar met kapitein) Sebastian heeft een oogje op haar laten vallen en gaat haar van nu af min of meer in bescherming nemen. Een ‘goede’ SS’er? Hij is door een verwonding aan zijn been niet meer geschikt voor het oostfront en naar Birkenau overgeplaatst. Hij is wel erg geschrokken van de hel op aarde die zich hier voor zijn ogen ontvouwt. Toch aarzelt hij niet een vrouw die in de keuken een klein foutje maakt, in koelen bloede dood te schieten. Hij verklaart het aan Sara: Hij kon niet anders ten opzichte van de overige officieren en ondergeschikten. Hij zou als jodenvriend worden gezien en samen met haar nog minder kans op overleving hebben. Ondanks alles wordt hun relatie hechter. Dan volgt het dieptepunt: het overlijden van Sara’s vriendin Yael.

Uiteindelijk verbetert Sebastian Sara’s positie door haar over te plaatsen naar Kamp Kanada, waar zij de kostbaarheden uit de koffers van vermoorde joden moet sorteren. Dat gaat even goed, totdat ze stuit op de koffer van haar vader, Avraham Lebowski. Ze raakt in gedachten verzonken en wordt daarbij betrapt door de sadistische SS’er Karl. Voor deze een goede gelegenheid om zich op Sebastian te wreken. Die had hem ‘pleziertjes’ met Sara geweigerd. Het gevolg van deze situatie is een dramatische climax.

De tweede verhaallijn gaat over Sasha en haar partner Sepp en berust op autobiografische ervaringen. Op 4 mei 2018 bezoeken zij Birkenau en de slaapvertrekken van Kamp Mexico. Sepp informeert Sasha over de bijzonderheden. Treffend is dat Sasha een “onbestemd gevoel van herkenning” krijgt. Zij maakt een foto van het portret van een mooie jonge vrouw die later nog belangrijk zal blijken te zijn. De emoties zijn heftig: “Dus eigenlijk zaten veel vrouwen daar de hele dag op de dood te wachten?’ Maar bij Sepp blijven de gevoelens in hem opgesloten! Het tweetal gaat wandelen in het Tatra gebergte. Het weer slaat om en bij de afdaling komen ze in de problemen. Sasha ‘herbeleeft’ Birkenau: “Ook denk ik aan de mooie vrouw aan de fotomuur in Birkenau. Net als ik heeft zij oog in oog met de dood gestaan”.

Terug in Nederland, Middelburg, blijkt dat Sepp nog steeds geen meegevoelens kan uiten. Sasha heeft behoefte aan meer informatie over Birkenau. Ze gaat naar de bibliotheek, waar ze Yarah ontmoet, die al vijf keer Birkenau heeft bezocht. Het is het begin van een hechte vriendschap, waarin ze haar relatieproblemen met Sepp goed kan bespreken. Ze laat Yarah de foto zien die ze van “de mooie vrouw” aan de fotomuur heeft gemaakt. Yarah loopt geschokt weg. Later blijkt dat de vrouw op de foto Yael is, waarvan Yarah zegt dat zij het is in een vorig leven. Ze heeft reïncarnatietherapie gevolgd en raadt Sasha hetzelfde aan. Die stemt toe, ondanks afwijzing door Sepp. Dit leidt ook in deze verhaallijn tot een dramatische climax.

De twee verhaallijnen wisselen elkaar in korte hoofdstukjes af. Huissoon heeft er echter een behoorlijk aantal parallellen in verweven:
In de namen: Sara – Sasha / Sepp – S. (Sebastian)
Sepp heeft een probleem met een been / S. loopt mank, beiden hebben emotionele problemen
Kampproblemen – huwelijksproblemen
De onmogelijkheid te overleven in Birkenau – overlevingsproblemen op een berg in de Tatra
Sara, Yael – Sasha, Yarah, zoeken steun bij elkaar.

Al snel wordt duidelijk dat we met een vorm van reïncarnatie te maken hebben. De geest (of ziel) gaat na iemands overlijden, in tegenstelling tot het stoffelijk overschot, niet verloren, maar wordt in een nieuw leven “getransplanteerd”. Deze filosofie is niet alom geaccepteerd en het is dus moedig van de auteur dit tot thema van haar roman te maken. Het was voor haar de beste mogelijkheid om haar leven te begrijpen en inhoud te geven. Ze dringt deze theorie echter op geen enkele wijze aan de lezer op, zodat die een eigen mening kan vormen.
Voor Huissoon wordt haar vraag positief beantwoord: Kunnen traumatische ervaringen na de dood iemand, doorwerken in het innerlijke leven van een ander die de ervaringen niet heeft beleefd?

De stijl van Huissoon is vloeiend en bondig, nergens sensatiebelust. Door de afwisselingen van de verhaallijnen blijft de vaart erin. Je bent van het begin tot het einde nieuwsgierig te weten hoe het verder zal verlopen: je kunt het boek eigenlijk niet een poosje wegleggen.

Veel traumatische ervaringen met het leven in concentratiekampen zijn al te boek gesteld, maar nog maar weinig met de hier tentoongestelde verbindingen naar het heden. Het is daarom een aanvulling en geen herhaling. Tanja Huissoon heeft een boek geschreven waarvoor vier woorden uitermate passend zijn: intrigerend, ontroerend, aangrijpend en eerlijk.

Kees de Kievid

Pin It

Comments are closed.

Boek van de Week

Betoverende klassieker

Categorie: Boek van de week, Kinderboeken, Klassieker

De tovenaar van Oz – L. Frank Baum – hertaling Margaretha van Andel – illustraties Marieke Nelissen – Lemniscaat – 238 blz. Voordat ik aan het boek begon, las ik eerst het nawoord van respectievelijk…

Boek van de week archief

14-oktober-2019 | Lees verder | Reageer!